Titullarët shtetërorë me legjitimitet të kontestuar

Tri institucionet kryesore në Kosovë aktualisht udhëhiqen nga zyrtarë që janë ose në detyrë, ose ushtrues detyre. Pas betimit të deputetëve të legjislaturës së 11-të më 6 gusht, legjitimiteti i liderëve shtetërorë është vënë në pikëpyetje.

Kryeministri Albin Kurti është në detyrë që nga shpërbërja e Kuvendit, e cila çoi në zgjedhjet e parakohshme më 7 qershor. Ndërkohë, Albulena Haxhiu, kryeparlamentarja e legjislaturës së kaluar, ka ushtruar detyrën e presidentit që nga 4 prilli, pas përfundimit të mandatit pesëvjeçar të Vjosa Osmanit.

Megjithatë, për Kurti dhe Haxhiu, vazhdimi i mbajtjes së posteve në Qeveri, Kuvend dhe Presidencë, pas betimit si deputetë, sipas disa vëzhguesve, përbën shkelje ligjore. Vullnet Bugaqku nga Instituti Demokratik i Kosovës dhe Ema Pula nga Grupi për Studime Politike dhe Juridike ndaj ligjit vlerësojnë se pas zgjedhjes si deputetë, ata duhet të dorëhiqen nga postet ekzekutive.

Bugaqku thekson se një zyrtar publik nuk mund të ushtrojë njëkohësisht rolin e deputetit dhe atë të kryeministrit, nëse është në detyrë. Pula shton se parimi i ndarjes së pushteteve pengon anëtarët e Qeverisë, të cilët janë zgjedhur deputetë, të ushtrojnë poste ekzekutive, duke hedhur poshtë mundësinë e marrjes së vendimeve në nivel ekzekutiv.

Kurti, i cili kishte qenë më herët kryeministër në detyrë pas zgjedhjeve të shkurtit të vitit kaluar, po e vazhdon këtë rol, pavarësisht krizës politike. Kompetencat e Qeverisë në detyrë janë të kufizuara nga Ligji për Qeverinë, i cili përcakton se ekzekutivi mund të kryejë vetëm aktivitetet e domosdoshme.

Pas betimit si deputet, Kurti ka përsëritur angazhimin për të respektuar të gjitha kufizimet ligjore, megjithatë ai ka konfirmuar se do të vazhdojë të mbajë postin e kryeministrit në detyrë. Bugaqku shprehet se vendimet e zyrtarëve në detyrë mund të kontestohen në gjykata, duke dëmtuar kështu sigurinë juridike në vend.

Çështja e ushtrimit të detyrës së presidentit nga Haxhiu është gjithashtu shqetësuese, pasi pas betimit si deputete ajo nuk ka më një bazë kushtetuese për të vazhduar këtë post. Sipas Ligjit, posti i ushtrueses së detyrës së presidentit nuk mund të ushtrohet më gjatë se gjashtë muaj, duke përfunduar më 4 tetor.

Situata aktuale e udhëheqjes së shtetit nga funksionarë pa legjitimitet është e paprecedentë dhe e papranueshme, argumenton Bugaqku. Ai thekson se ky zhvillim dëmton reputacionin e shtetit dhe qytetarëve të Kosovës.

Kurtit dhe Haxhiut po u jepet mundësia për të mbajtur pozitat e tyre, ndonëse legjislatura e re ende nuk ka përfunduar procesin e konstituimit. Sipas një aktgjykimi të Gjykatës Kushtetuese, Kuvendi duhet të konstituohet brenda 30 ditëve pas certifikimit të rezultateve të zgjedhjeve, një afat i cili skadoi më 7 gusht.

Lëvizja Vetëvendosje, që udhëhoqi zgjedhjet, argumenton se ky afat ka nisur më 6 gusht, kur nisi seanca konstituese. Kurti po refuzon të propozojë një kandidat për kryeparlamentar, duke kërkuar një marrëveshje me partitë politike për çështjen e presidentit.

Këto krizë institucional dhe politike, të cilat janë të vazhdueshme që nga shkurti, ndikon drejpërdrejt në funksionimin e institucioneve dhe në aftësinë e tyre për të përballuar nevojat e qytetarëve. Pula thekson se kjo situatë gjithashtu dobëson pozitën ndërkombëtare të Kosovës dhe rrezikon financimin e ardhshëm nga BE.

Një pasojë e mundshme në rastin e mosformimit të institucioneve të reja mund të jetë humbja e burimeve financiare që Bashkimi Evropian ka parashikuar për Kosovën.